Tài nguyên dạy học

Thống kê

  • truy cập   (chi tiết)
    trong hôm nay
  • lượt xem
    trong hôm nay
  • thành viên
  • Thành viên trực tuyến

    0 khách và 0 thành viên

    Mời bạn đọc báo

    DU LỊCH BỐN PHƯƠNG

    Ảnh ngẫu nhiên

    Nhung_Dieu_ky_la_360p.flv Keo_co_vo_dich_the_gioi_2_360p.flv Dan_Ocgan.swf NgayKhaiTruong__Sang_tac_Minh_Trang.mp3 EmYeuGioHocHat.mp3 01nguoi_thay__ST_Nguyen_Nhat_huy.mp3 Bai_Hat_Tang_Thay_.mp3 B_i_ca_hy_v_ng__NSND_L__Dung.flv Phuongvimuahoakyniem31.jpg Nhung_dieu_thay_chua_ke__Doan_Trang_NCT_2724632111.mp3 KhiTocThayBacTrang.mp3 Proud1.mp3 Ngo_Gia_Tu_School__Eakar__Daklak__Powered_by_Discuz.mp3 Lacongai.mp3 ChangTraiThang121.mp3 Chieclacodon.mp3 NgoiNhaHanhPhuc2.mp3 Pipi.jpeg

    Điều tra ý kiến

    Theo bạn trang Web của trường THCS Trần Phú:
    Hữu ích
    Tàm tạm
    Thường
    Không có tác dụng

    Hỗ trợ trực tuyến

    • (quanghuy60tp@gmail.com)

    Chào mừng quý vị đến với website của ...

    Quý vị chưa đăng nhập hoặc chưa đăng ký làm thành viên, vì vậy chưa thể tải được các tài liệu của Thư viện về máy tính của mình.
    Nếu chưa đăng ký, hãy nhấn vào chữ ĐK thành viên ở phía bên trái, hoặc xem phim hướng dẫn tại đây
    Nếu đã đăng ký rồi, quý vị có thể đăng nhập ở ngay phía bên trái.
    Gốc > Chia sẻ kinh nghiệm giáo dục >

    VỀ VIỆC ĐỌC DIỄN CẢM TRONG QUÁ TRÌNH DẠY VÀ HỌCNGỮ VĂN

        hnh_nh006_500_02                                                  

    MỞ ĐẦU

    I)Lí do chọn đề tài:

       Trong tất cả các môn học ở nhà trường phổ thông, môn Ngữ Văn là môn được dành thời lượng trong chương trình lớn nhất. Cũng thật dễ hiểu thôi bởi môn Văn có những đặc thù riêng mà các môn khác không có như: là môn có nhiều  yêu cầu hơn; là môn rèn giũa công cụ là cách dùng từ ngữ, dùng câu cú, dùng các phương tiện biểu đạt ý tưởng một cách rõ ràng, chuẩn mực (cả bằng lời nói lẫn các phương tiện ngoài lời nói) để phục vụ cho việc học Văn lẫn tất cả các môn học khác …Ấy là còn chưa kể các yêu cầu mang tính nhan văn khác khi học về môn Ngữ Văn nữa.

         Thực tế việc Dạy và Học môn Ngữ Văn ở nhà trường PT trong những năm gần đây có những biến đổi theo hướng thụt lùi so với những năm trước về mặt chất lượng. Đa phần học sinh không còn say mê, hứng thú  để có thể đầu tư nhiều công sức- thời gian vào học môn Văn (mà lại lao vào học các môn khác để phục vụ cho mục đích thi vào các ban Tự nhiên ở bậc PTTH hay thi vào các ngành nghề thuộc khối A, B sau khi các em tốt nghiệp THPT) khiến cho những Thầy cô giáo dạy Văn ngày một cảm thấy buồn nản, lo lắng cho tương lai ảm đạm của một môn học có ý nghĩa hết sức quan trọng trong chương trình phổ thông. Không  buồn sao được khi các em học sinh không nhận thức được những ý nghĩa hết sức quan trọng của môn Văn (cung cấp công cụ - phương tiện diễn đạt  chuẩn mực cho chính môn Văn và cho tất cả các môn học khác; việc nắm được cách sử dụng tốt từ ngữ trong khi học môn Văn sẽ giúp cho việc lập luận, diễn đạt, trình bày bài học, bài thi – kiểm tra các môn khác hoặc ăn nói trong cuộc sống một cách chặt chẽ, tốt và rõ ràng hơn). Chính từ việc nhận thức sai lệch về môn Văn; từ thái độ coi thường thờ ơ với môn Văn đã nói ở trên nên mới xảy ra nhiều chuyện bi hài xảy ra trong khi học sinh viết đơn từ, trong các bài thi tốt nghiệp PT hay thi vào Đại học liên quan đến việc dùng từ ngữ để diễn tả ý tưởng mình muốn nói như: văn viết như nói; viết câu ngô nghê, què cụt; sai lỗi chính tả; viết không đúng thể thức văn bản; dùng từ lung tung, sai về ý nghĩa; diễn đạt không được hay không rõ các ý tưởng mặc dù người nói - viết có tỏ ra hiểu vấn đề…

    II)Nguyên nhân của hiện tượng trên: nếu kể ra thì nhiều nhưng tựu trung lại thì có thể chia ra làm hai nhóm: nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan.

        Xét nguyên nhân chủ quan: người dạy lẫn người học không thật sự thấy hứng thú, không tìm thấy sự hấp dẫn cũng như nhận thức sai lệch hay không đầy đủ về vai trò- ý nghĩa quan trọng của môn Văn. Bởi vậy, khi Dạy và khi Học, cả Thầy lẫn Trò đều tiến hành theo kiểu “cho xong”, “cho phải phép” nên cần gì phải tốn thời gian, công sức Dạy lẫn Học Văn nhiều làm gì cho mệt!. Nhìn từ góc độ khác, có thể thấy một nguyên nhân chủ quan khác là chính những người Thầy, người Cô dạy Văn không giỏi về nghiệp vụ sư phạm; không chịu khó rèn luyện, tìm tòi đổi mới phương pháp dạy Văn nên không hấp dẫn học sinh; nhiều người có cách giảng, cách nói đều đều  khiến cho học sinh cảm thấy nhàm chán, buồn ngủ khi học Văn. Dần dà, các em học sinh sẽ coi thường, sẽ  xoay sang học kiểu đối phó, sẽ quay lưng lại với môn Văn…

       Xét về nguyên nhân khách quan: Chính sách giáo khoa hiện hành của ta vẫn còn có những bài có nội dung không còn phù hợp với các tiêu chí, chuẩn mực giáo dục lí tưởng của xã hội hiện thời; hoặc có những bài không phù hợp với tâm lí lứa tuổi của các học sinh lớp lớn… Thế nhưng, muốn hay không, các em cứ phải Học, còn các Thầy Cô dù thích hay không vẫn cứ phải Dạy, miễn thắc mắc! Chính từ đây nảy sinh tâm lí chán nản và dẫn đến cách nghĩ: nếu đã không bỏ được thì thầy Trò ta cứ “cưỡi ngựa” xem qua cho biết vậy! Nhìn từ góc độ khác (góc độ chọn khối thi và chọn ngành nghề cho tương lai cho con em chuẩn bị tốt nghiệp THPT): rất nhiều bậc phụ huynh bảo con em: “Học Văn (và các môn học thuộc khối C) nhiều làm gì? Mai sau, cứ cho là con giỏi các môn khối C đi thì sao mà thi được vào các ngành nghề ngon lành được?”(Vì chúng đều nằm ở các khối thi khác mà!). Từ quan điểm trên của phụ huynh, các em học sinh hình thành tâm lí chỉ coi trọng các môn khoa học tự nhiên mà lại coi nhẹ các môn khoa học xã hội trong đó có môn Văn. Từ đó, nhiều em định hình cho mình một cách học đối phó với mục tiêu chỉ cần đạt 5 điểm (bài kiểm tra- bài thi- điểm tổng kết) môn Văn là mãn nguyện rồi!

       Nhận thức được sự nguy hại của việc suy thoái chất lượng Dạy và Học môn Ngữ Văn, các cấp quản lí giáo dục cũng như bản thân các Thầy Cô dạy môn Văn đã tiến hành nhiều biện pháp đổi mới – sáng tạo trong cách thức DạyHọc Văn nhằm chấn chỉnh những nhận thức sai lệch về môn Văn nhằm kéo các em học sinh trở lại với niềm say mê, hứng thú khi học văn qua đó nâng cao chất lượng Dạy và Học về bộ môn. Nhưng có rất nhiều khâu cần sự đổi mới, cần được chú trọng khi DạyHọc môn học được gọi là”Nhân học” này (trong đó có cả những khâu tưởng chừng rất cũ kĩ như khâu đọc tác phẩm chẳng hạn). Theo quan điểm của tôi, người giáo viên không thể cùng một lúc tiến hành tất cả mà chỉ nên chọn một khâu mang tính đột phá để thử nghiệm về sự thành - bại. Sau đó, hãy đúc rút kinh nghiệm cho bản thân cộng với việc trao đổi với các đồng nghiệp để nhân rộng thành công trong khâu ấy ra rồi hãy tiến hành đổi mới ở một khâu khác để rồi cuối cùng, sẽ có một sự nhìn nhận tổng thể mà chọn ra các khâu cơ bản mà đúc rút thành phương pháp chung trong DạyHọc Ngữ Văn. Từ thực tiễn giảng dạy môn Văn trong gần 20 năm qua ở bậc học THCS, tôi đã nhìn nhận và chọn khâu: “Hướng dẫn học sinh rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm nhằm tạo  ra những rung cảm, những nhận thức ban đầu làm cơ sở cho việc thâm nhập, tìm hiểu Nội dung tác phẩm Văn học” làm khâu đầu tiên để tạo bước đột phá trong hành trình thay đổi phương pháp dạy và học Văn của bản thân. Cũng cần phải nói thêm cho rõ ra ở đây là: tôi không hề coi khâu hướng dẫn đọc tác phẩm là một phương pháp Dạy và Học Văn mà chỉ coi đây là một trong những kĩ năng quan trọng mở đầu không thể thiếu được trong quá trình Dạy(của Thầy) và Học(của Trò) trong môn Văn mà thôi.

                                                    

     

                                                        NỘI DUNG

    I)Lịch sử vấn đề:

    Nếu nhìn xa hơn vào lịch sử dạy và học Văn ở nước ta xưa nay sẽ thấy thì khâu đọc trong quá trình học và dạy về môn Văn không phải là một điều  gì mới mẻ. Có chăng là việc đọc trong dạy và học Văn ngày xưa là một việc làm theo kiểu kinh nghiệm chứ chưa được soi sáng bởi lí luận như sau này. Nhiều giai thoại dân gian từ xa xưa đã ghi nhận nhiều sự việc liên quan đến khâu đọc tác phẩm văn chương. Thuộc vào hàng xa xưa có thể kể ra đây là giai thoại về hai vị thần Trương Hống - Trương Hát trong đêm sang sảng, hùng hồn đọc bài thơ “Nam quốc sơn hà” khiến cho quân Tống thất đảm kinh hồn mà mau chóng tan rã tinh thần để rồi thua trận, bỏ chạy về nước. Gạt đi yếu tố hoang đường trong sự việc kể trên, ta nhận thấy một sự thực liên quan đến môn Văn: một tác phẩm Văn học có thể tạo nên sự tác động  vô cùng mạnh mẽ đến tâm lí, tình cảm người nghe nếu như nó được đọc một cách diễn cảm nhất.

    Hãy nói một ví dụ khác cụ thể hơn, thật và gần hơn với việc dạy Văn ngày nay: các ông đồ ngày xưa trong quá trình dạy học bao giờ chả  dạy học trò bình văn. Mà nói đến bình văn thì lại phải đọc lên, phải biết ngân nga, nhấn nhá, lên giọng xuống giọng sao cho toát lên cái thần hồn của người viết gởi trong đó. Vì lẽ đó, các thầy đồ xưa thường ý thức rất rõ: phải chọn những trò nào có giọng tốt rồi truyền dạy cách đọc, cách bình để rồi trò đó sẽ đảm trách khâu đọc bài văn trong các giờ bình văn.

     Đầu thế kỉ XX, phong trào Đông Kinh nghĩa thục (do  các sĩ phu yêu nước như Lương Văn Can, Huỳnh Thúc Kháng… chủ xướng) đã rất chú trọng tổ chức hoạt động bình văn, diễn thuyết đã thu hút rất đông người tới nghe, tham dự. Nhìn từ góc độ môn Văn thì một trong các yếu tố giúp cuốn hút nhiều người tới đó nghe - xem bình văn hay diễn thuyết  đó chính là nhờ khả năng đọc – bình - diễn thuyết tốt của người được giao thực hiện nhiệm vụ bình văn hoặc diễn thuyết.

     Nhìn vào thực tiễn việc Dạy và Học Văn trong nhà trường  của chúng ta kể từ sau Cách mạng tháng 8/1945 trở lại đây thì sao? Việc đọc trong khi học môn Văn đã được nhiều thầy cô giáo thế hệ đầu tiên của nền giáo dục Việt Nam mới hết sức chú ý coi trọng và vận dụng rất tốt trong quá trình giảng dạy. Tôi nhớ ngày còn học Đại học, có một thầy giáo dạy phần Văn học Việt Nam thời kì trung đại của tôi đã say sưa kể lại những kỉ niệm của thầy về những lần học đọc văn, đọc thơ, bình văn với các thầy Đặng Thái Mai, Lê Trí Viễn, Hoàng Như Mai…cho lũ sinh viên chúng tôi nghe. Thầy bảo: sở dĩ thầy nhớ được bài  văn này lâu, hiểu được bài  văn kia kĩ, thích và cả việc theo nghề dạy Văn như hiện nay… là do yêu thích,  do có niềm say mê khám phá vẻ đẹp tác phẩm văn chương mà các thầy giáo đã dạy thầy khi xưa đem lại. Cũng theo thầy, yếu tố đầu tiên giúp người ta cảm được cái hay của  tác phẩm Văn thơ là phải đọc sao cho đúng, cho hay.Thầy còn rất thành thực bảo chúng tôi rằng: “Rất tiếc là chất giọng của tôi không được tốt nên ảnh hưởng ít nhiều đến hiệu quả của giờ dạy. Để bớt thiệt thòi cho học sinh, tôi đã cố gắng nghiên cứu bài học kĩ để hướng dẫn cho các em cách đọc bài sao cho đúng, cho hay mặc dù tôi đọc không hay bằng các em đâu…”. Sau buổi nói chuyện với thầy, tôi cất công đi lục  tìm các tài liệu, bài viết liên quan đến việc đọc diễn cảm tác phẩm Văn học và  nhận ra rằng: thực ra đã có không ít thầy cô khi dạy Văn đã nhận thức được và đề cao khâu đọc diễn cảm. (Thậm chí, có người còn quan trọng hóa khâu đọc đến mức độ coi  nó như là một phương pháp tối ưu cần đặt lên vị trí hàng đầu trong học và dạy Văn). Nhưng có một điều khó khăn cho việc tiếp cận vấn đề trên của tôi là các tài liệu hướng dẫn về cách đọc tác phẩm trong dạy và học Văn ở nhà trường phổ thông còn ít ỏi quá. Ngoài những câu chuyện mang tính truyền khẩu về các thầy giáo dạy Văn có tiếng như vừa nêu, hay một số bài mà báo chí viết khen chất giọng đọc truyền cảm của một số nghệ sĩ nổi tiếng (như: Việt Khoa, Kim Cúc, Trần Đức, Lê Chức…)hoặc những lần nghe đài, theo dõi trực tiếp phần đọc lời bình cho các bộ phim tài liệu, các chương trình Thơ trong thực tế và trên các chương trình truyền thanh – truyền hình, tôi cũng chỉ tìm thấy vài tập tài liệu dịch từ tiếng Nga có nội dung đề cập đến một số điểm lí luận của vấn đề đọc diễn cảm nói chung gắn với việc dạy văn trong nhà trường.

    Đến khi  khi ra trường, chính thức bước chân vào nghề dạy học, tôi  nhận thấy một thực tế  phổ biến trong thực tiễn dạy và học văn trong nhà trường phổ thông: có khá nhiều thầy  cô giáo dạy môn Văn tuy nói luôn coi trọng việc đọc; luôn hướng dẫn học sinh cách đọc bài cho hay, cho đúng giọng – nhịp điệu nhưng phải thành thực mà nói bản thân các Thầy Cô đó lại đọc không tốt (có trường hợp Thầy Cô còn đọc không diễn cảm bằng Trò! Hoặc là hướng dẫn thì bài bản, đúng đắn song khi Thầy Cô đọc tác phẩm  lại không thể hiện được đúng như cách đã hướng dẫn!).Có trường hợp, giáo viên chỉ hướng dẫn qua loa rồi giao phó cho học sinh toàn bộ khâu đọc tác phẩm. Khi học sinh đọc xong rồi, nếu hay thì họ khen ít câu, nếu dở thì họ dặn học sinh về nhà cố gắng rèn luyện thêm khâu đọc và coi thế là xong nhiệm vụ đọc văn bản! Điều này thoạt nhìn tưởng nhỏ nhặt song thực ra lại gây ra những hậu quả không hề nhỏ. Học sinh không ý thức được tầm quan trọng của khâu đọc thì sẽ không nắm bắt được hết nội dung văn bản (trong khi trong thực tế sử dụng ngôn ngữ cuộc sống, hầu như em nào cũng có khả năng sử dụng tốt ngữ điệu để biểu hiện thái độ - tình cảm – sắc thái tình cảm của mình trong những tình huống giao tiếp cụ thể). Có thể từ việc Thầy Cô đọc không tốt (nên ngại đọc trước lớp trong giờ học mà giao cho học sinh đọc). Có thể học sinh sẽ có ý nghĩ không phục, thậm chí cho rằng mình đã đọc tốt hơn cả cô giáo thì cần gì cố gắng thể hiện cách khác làm gì! Nếu thế, học sinh không bao giờ nhận ra tầm quan trọng của khâu đọc tác phẩm trong khi học Văn cũng như không bao giờ biết cách đọc diễn cảm một tác phẩm văn chương  một cách tự giác, trên cơ sở khoa học…Ở đây, tôi không hề có ý chê những người đồng nghiệp dạy Văn không  có khả năng đọc diễn cảm. Bởi để có kĩ năng này, ngoài sự khổ luyện mà thành ra thì người đọc diễn cảm tốt còn cần cả chút khiếu năng trời cho nữa (như chất giọng, bộ máy phát âm hoàn hảo chẳng hạn). Ở đây, tôi chỉ muốn nhấn mạnh ý này: trong dạy Văn, nếu bản thân Thầy Cô có khả năng hướng dẫn lẫn khả năng thể hiện diễn cảm văn bản như cách mình vừa hướng dẫn là điều lí tưởng nhất. Còn trong trường hợp không có khả năng thực hiện việc đọc diễn cảm thì Thầy Cô phải là người ý thức rõ để chỉ ra cho học sinh thấy về tầm quan trọng của khâu đọc Văn bản trong khi học Văn và Thầy cô phải  là người xác định được một cách chính xác, rõ ràng cách đọc tác phẩm sao cho đúng, cho tốt để trên cơ sở đó hướng dẫn cho học sinh thực hiện đọc Văn bản sao cho diễn cảm.Theo quan điểm nhìn nhận cá nhân, tôi không bao giờ coi việc đọc diễn cảm tác phẩm là một phương pháp học văn mà chỉ coi đó là một khâu quan trọng mở đường cho việc thâm nhập – tìm hiểu tác phẩm. Đọc diễn cảm chỉ nên coi là một công cụ để Dạy và Học Văn. Biết dùng công cụ này đúng mức, đúng lúc, đúng chỗ thì sẽ phát huy được sức mạnh nghệ thuật. Không biết dùng hoặc lạm dụng nó sẽ dẫn đến tác dụng ngược lại với mong muốn. Không đọc Văn (cũng như không nắm được cách đọc tác phẩm văn chương thế nào cho đúng, cho tốt) thì không thể Dạy và Học môn Văn được. Vậy nên, trong quá trình giảng dạy, tôi luôn ý thức rất rõ và rất chú trọng việc tìm hiểu đặc điểm tác phẩm để đề ra cách đọc sao cho phù hợp; luôn sẵn sàng hướng dẫn cho học sinh cách đọc và sẵn sàng thực hiện đọc mẫu (hay cùng đọc tác phẩm với học sinh) theo yêu cầu mình vừa đề ra đi liền với cả việc yêu cầu học sinh cả lớp chú ý nghe đọc tác phẩm trên lớp để chuản bị đi vào khâu tìm hiểu tác phẩm ngay sau đó. Việc làm này sẽ gây cho các em học sinh một niềm tin tưởng rằng: thầy có thể Nói và cũng có thể Làm đúng - tốt những gì mình nói!

    II) Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề:

    1)     Con người sở dĩ có thể nhận thức được mọi sự vật, hiện tượng trên thế gian này là nhờ biết dùng các giác quan như một công cụ của nhận thức. Mắt nhìn sẽ giúp ta thu nhận về hình ảnh, hình dạng, kích cỡ, đặc điểm bề ngoài…của sự vật. Tai nghe sẽ đem đến cho ta những cảm nhận về đặc điểm của thế giới âm thanh. Qua tiếp xúc với da, ta sẽ cảm nhận được nóng – lạnh, đau, xót…Lưỡi cho ta nhận thức được các vị chua cay, ngọt béo, mặn, đắng, chát… Mũi sẽ mách bảo cho trí não ta nhận biết về các mùi hương.

            Tác phẩm văn học (với đặc trưng là xây dựng bằng chất liệu ngôn từ) sẽ tác động rất mạnh mẽ vào tâm hồn, tình cảm người đọc thông qua  việc họ trực tiếp xem hay nghe người khác đọc tác phẩm. Trong giờ học Văn trên lớp, học sinh luôn được nghe Thầy Cô hay bạn bè đọc tác phẩm trước khi đi vào tìm hiểu Nội dung cũng như hình thức nghệ thuật. Nếu người đọc có chất giọng hay cộng với việc thể hiện tốt nội dung tác phẩm qua khâu đọc (đọc diễn cảm) thì người nghe sẽ tập trung lắng tai nghe và bước đầu sẽ nắm bắt được những nét cơ bản của diễn biến sự việc hay cảm xúc hoặc những nét tâm lí nhân vật trong tác phẩm.        Từ những nhận thức cảm tính ban đầu này, học sinh sẽ dễ dàng phát hiện về một số nét tính cách – tâm lí nhân vật cũng như định hình được thái độ, tình cảm của mình dành cho nhân vật. Đây lại là những điều hết sức cần thiết cho khâu tiếp theo (là khâu tìm hiếu Nội dung nghệ thuật của tác phẩm).Nhà giáo dục Liên xô (trước đây) M.A Rư-nhi-côp-va từng chỉ ra rằng:”Việc đọc diễn cảm của giáo viên thường là sự đánh giá sơ bộ và là chìa khóa cơ bản để hiểu nội dung của tác phẩm.Việc đọc diễn cảm của học sinh kết thúc quá trình đánh giá, tổng kết, phân tích, thể hiện thực tế việc hiểu và lí giải tác phẩm”. Câu nói trên có nghĩa là trong một giờ học Văn trên lớp, nếu chỉ có giáo viên thực hiện đọc diễn cảm mà không có hoạt động đọc diễn cảm của học sinh thì sẽ ảnh hưởng đến chất lượng giờ học Văn nói chung  và ý nghĩa tích cực của việc đọc diễn cảm nói riêng.

    2)     Không cứ gì việc học Ngoại ngữ mới cần kết hợp các thao tác cơ bản của nhận thức và tư duy ( gồm: Nghe – Nói – Đọc – Viết). Trong việc dạy và Học môn Văn, sự kết hợp giữa Đọc diễn cảm với Nghe đọc diễn cảm trên lớp sẽ giúp tạo nên những nếp hằn sâu hơn trên vỏ não. Điều này sẽ giúp cho học sinh nhớ tác phẩm, bài học nhanh hơn và tăng cường sự yêu thích tác phẩm, yêu thích môn học lẫn cả việc đọc diễn cảm.Vì sao lại thế? Bởi vì trong quá trình xây dựng tác phẩm, nhà văn đã phải nhọc công suy nghĩ – tìm tòi câu, từ, lời văn…cũng như các phương tiện biểu đạt khác để khắc họa nên hình tượng nhân vật văn học. Đến lượt người đọc tác phẩm lại xuất phát từ những cảm nhận về hình tượng mà làm cái việc tái tạo nó qua ngôn ngữ đọc. Như vậy, ta thấy một sự thật rõ ràng là: khi học Văn, nếu thực hiện được việc đọc tác phẩm tốt thì bản thân người đọc (và cả những người nghe đọc) coi như đã được cảm nhận được một lần về nội dung của tác phẩm đó rồi.

    3) Hiện nay, toàn ngành giáo dục đang tích cực đẩy mạnh đổi mới Nội dung và phương pháp dạy học nhằm nâng cao hiệu quả dạy học. Phương pháp giáo dục mới khẳng định và nhấn mạnh đến vai trò chủ thể của học sinh trong khám phá, tiếp thu tri thức. Trong bối cảnh đó, việc đặt ra vấn đề rèn luyện khả năng đọc diễn cảm cho học sinh trong quá trình Học Văn rõ ràng là vẫn phù hợp với tiêu chí đổi mới mà không lo bị phê là sẽ quay lại với phương pháp dạy Văn theo kiểu cũ. Có chăng, cần nhấn mạnh ở đây một điều: muốn học sinh đọc diễn cảm được để rồi  biết vận dụng thích hợp vào việc học Văn của mình thì những người thầy, người cô phải ý thức rèn luyện cho mình cách đọc sao cho diễn cảm tác phẩm Văn học cái đã. Đây là điều không dễ dàng thành công, không thể tự nhiên mà có, mà thành cũng không thể tùy tiện, tùy hứng mà là một việc làm có ý thức rõ ràng, thường xuyên vận dụng, khổ luyện mà thành. Cả hai thái độ: coi thường, làm qua loa cho có hoặc quá coi trọng, tuyệt đối hóa khâu đọc đều nên tránh trong quá trình Dạy và Học môn Ngữ Văn.

    4)     Tác phẩm Văn học nào cũng thực hiện chức năng giáo dục thẩm mĩ cho người tiếp nhận. Không nên chỉ hiểu về tính thẩm mĩ của tác phẩm Văn chương chỉ nằm ở nội dung mà nó chứa đựng ở trong mà cần hiểu rộng ra nữa: vẻ đẹp thẩm mĩ của một tác phẩm Văn chương còn nằm ở vẻ đẹp của ngôn từ, của lời văn – giọng văn  mà tác giả đã khổ công suy nghĩ, tìm kiếm, lựa chọn nhằm biểu hiện tốt nhất nội dung họ muốn nói. Vậy thì không có lí do gì mà người đọc tác phẩm lại không biết cách thể hiện về vẻ đẹp tác phẩm qua ngữ điệu chính xác và sinh động khi đọc về tác phẩm ấy một cách diễn cảm.

    5)     Tiếng Việt là một thứ ngôn ngữ đa thanh điệu. Đặc điểm này có thể sẽ trở thành một rào cản lớn cho những ai không phải là người Việt mà muốn nói và viết giỏi tiếng Việt. Nhưng cũng chính đặc điểm ngữ âm này cũng đem tới cho tiếng Việt khả năng diễn tả cực kì tinh tế các ý nghĩa cũng như các sắc thái ý nghĩa trong lời nói, bài viết vượt trội hơn hẳn so với các ngôn ngữ khác. Mà các nhà văn, nhà thơ lớn của ta đều là những người giỏi dùng tiếng Việt. Trong chương trình văn học trong nhà trường phổ thông của ta, có rất nhiều tác phẩm của nhều tác giả lớn được đưa vào giảng dạy, học tập. Như vậy, khi dạy và học về các tác phẩm trên, ngoài việc thấy được giá trị về Nội dung hiện thực, nội dung tư tưởng chứa đựng trong mỗi tác phẩm thì người dạy cũng  như người học phải thấy được cả vẻ đẹp của lớp vỏ ngôn từ nghệ thuật mà các tác giả phải hao tâm tổn trí mới chọn lọc ra được để xây nên từng câu văn, câu thơ trong đó nữa. Mà các tác phẩm văn chương đó lại được xây dựng nên bởi chất liệu là những từ ngữ “xịn” nhất trong tiếng Việt. Vậy nếu Dạy và Học về tác phẩm văn chương mà không biết cách thể hiện cho tốt vẻ đẹp chứa đựng trong những từ ngữ kia qua việc đọc thì liệu ảnh hưởng gì đến kết quả Dạy và Học môn Văn hay không?

    III. Thực tế thực hiện sáng kiến và kết quả bước đầu:

    1)    Nội dung sáng kiến kinh nghiệm:

    ·        Hiểu về đọc diễn cảm như thế nào?

       Có thể hiểu Đọc diễn cảm  là đọc một văn bản Văn học (ở đây chỉ giới hạn trong việc Dạy – Học Văn trong nhà trường) - trên cơ sở sự hiểu biết chính xác về đặc điểm nội dung và các đặc điểm cấu tạo hình thức của tác phẩm đó - theo một ngữ điệu chính xác và sinh động. Qua việc đọc tác phẩm, người đọc giúp cho người nghe cảm thấy hứng thú, chú tâm theo dõi diễn biến tác phẩm, tạo tâm lí hưng phấn từ đó mà  tăng khả năng tiếp thu, hiểu biết chính xác vẻ đẹp của tác phẩm văn chương đó.

    ·            Dựa vào đâu để định hình cách đọc diễn cảm một văn bản Văn học?

      Để đọc diễn cảm một văn bản, người đọc cần tìm hiểu rõ mình cần truyền đạt điều gì đến cho người nghe; phải có sự đánh giá chính xác về những gì tác giả muốn nói trong tác phẩm. Người đọc phải có mong muốn truyền đạt nội dung các biến cố, các nét tính cách, nét tâm lí, tình cảm, tâm trạng nhân vật… đến  cho người nghe để họ cũng hiểu được như mình.

    Nói như vậy có nghĩa là cách đọc một văn bản theo một ngữ điệu ra sao sẽ không tùy thuộc vào ý định chủ quan của người đọc mà lại tùy thuộc vào chính đặc điểm nội dung, hình thức của tác phấm văn học mà nghệ sĩ dày công tạo ra. Nhưng trong tác phẩm cũng như trong thực tế cuộc sống (ngay cả khi ta có cơ hội gặp trực tiếp nghệ sĩ để hỏi) thì nghệ sĩ cũng chẳng bao giờ chỉ ra cho ta cách đọc tác phẩm của học như thế nào mới hay, mới đúng cả.Vậy nên, việc đọc một tác phẩm văn chương như thế nào cho hay, cho đúng có thể coi là sự sáng tạo dựa trên “cái đã có rồi”(nội dung cảm xúc – tình cảm – thái độ - diễn biến tâm lí…chứa trong tác phẩm do nghệ sĩ sáng tạo) của người thực hiện việc đọc. Mà người thực hiện việc đọc tác phẩm Văn chương trong giờ học ở nhà trường lại không phải ai khác chính là các Thầy Cô và các học sinh của họ! Tuy nhiên, như đã phân tích ở trên, việc đọc tốt một văn bản Văn chương không chỉ đòi hỏi phải trải qua một quá trình rèn luyện mà còn đòi hỏi người đọc cần có sẵn tố chất nữa. Vậy nên, đừng Thầy Cô nào mong và đặt ra mục tiêu mang tính viễn tưởng là mọi học sinh đều có thể đọc diễn cảm được. Có chăng, các Thầy Cô nên đặt ra mục tiêu thiết thực, khả thi  là: làm cho tất cả học sinh khi học Văn đều phải thấy được việc đọc Văn quan trọng như thế nào và cố gắng chọn một số em có tố chất mà rèn kĩ năng này cho các em để các em này sẽ gần như trở thành những cộng sự tin cậy của Thầy Cô, “đặc trách” phần đọc tác phẩm trong các giờ học Văn. Theo quan điểm của tôi, trong nhà trường phổ thông, ở bất cứ cấp học nào cũng có thể đưa đọc diễn cảm vào và hướng dẫn cho học sinh thực hiện theo những mức độ từ thấp đến cao. Ban đầu, với các lớp học sinh nhỏ tuổi, có thể hướng dẫn các em mô phỏng cách đọc của Thầy Cô. Dần dà về sau, khi các em đã quen, giáo viên cần hướng dẫn các em tập phân tích - nhìn nhận ra nội dung cảm xúc, thái độ cần thể hiện khi đọc tác phẩm đó là gì. Cần khuyến khích học sinh mạnh dạn thử nghiệm các cách đọc căn cứ vào cảm nhận của mình chứ không nên để học sinh mô phỏng, bắt chước mãi mà làm thui chột khả năng độc lập sáng tạo của học sinh trong khâu đọc tác phẩm. Ngoài ra, giáo viên cũng cần phải trang bị cho học sinh thêm một số kiến thức về đặc điểm nổi bật của một số thể loại văn học (sẽ liên quan đến việc thể hiện tác phẩm khi đọc). Ở một khía cạnh khác, bạn hãy khuyến khích học sinh quan tâm lắng nghe để học hỏi về cách đọc diễn cảm một văn bản bằng cách nghe các nghệ sĩ, phát thanh viên tên tuổi giàu kinh nghiệm đọc trên đài phát thanh – truyền hình. Nếu có thể, Thầy và Trò cùng nghe băng thu âm của một nghệ sĩ có tiếng (dù trường hợp này không nhiều và khó kiếm) đọc một văn bản nào đó trong chương trình học khi học bài văn bản đó thì cũng rất tốt.

    Tuy nhiên, trong quá trình hướng dẫn học sinh tập đọc diễn cảm, người giáo viên cũng cần lưu ý một điều: đa phần học sinh của chúng ta đều tỏ ra khá rụt rè, thiếu tự tin, dễ dao động khi bị người khác tác động, hay nản chí nếu làm nhiều lần mà chưa thành công (ví dụ như: sợ các bạn cười khi đọc nhầm hay khi cố gắng đọc giọng điệu của nhân vật theo một cách thể hiện mới chẳng hạn…). Khi ấy, bạn – với tư cách là người hướng dẫn – phải có trách nhiệm động viên các em được giao đọc tác phẩm cần tự tin, mạnh dạn, kiên trì rèn luyện. Còn với các em khác trong lớp, bạn cần làm cho chúng nhận thức được: chính chúng không có khả năng thực hiện tốt việc bạn chúng đang làm; rằng bạn chúng đang được Thầy Cô tín nhiệm giao cho thực hiện một việc làm quan trọng và hết sức có ý nghĩa là giúp mọi học sinh trong lớp có thể học và hiểu bài học một cách rõ ràng, sinh động và đầy đủ hơn. Vậy thì cớ gì các em không ủng hộ, cổ vũ mà lại cười bạn?

    ·        Hướng dẫn cách đọc diễn cảm một tác phẩm truyện cổ tích ở lớp 6:

    Ví dụ :Trong chương trình lớp 6 học sinh có được học thể loại Truyện Cổ tích. Để thực hiện việc đọc diễn cảm truyện” Sọ Dừa”, tôi đã hướng dẫn học sinh đọc theo kiểu phân vai như sau:

        + Đầu tiên, tôi yêu cầu các em học sinh xác định số lượng các nhân vật để bố trí đủ số người tham gia đọc tương ứng sau đó phân nội dung đọc rõ ràng cho từng em.

        +Yêu cầu học sinh (trên cơ sở đã đọc – chuẩn bị bài ở nhà) xác định tính cách, thái độ, tâm trạng của từng nhân vật để có ngữ điệu tương ứng với từng nhân vật cũng như trong từng thời điểm  - tình huống của câu chuyện. Cụ thể: nhân vật Sọ Dừa là trẻ con nên giọng nói kiểu trẻ con ngây thơ, trìu mến với mẹ nhưng lại khôn ngoan, dõng dạc khi nói với phú ông hay với mẹ (khi giục mẹ đến hỏi cô Út); nhân vật Phú ông: là kẻ thuộc tầng lớp bề trên nên có vẻ khinh mẹ Sọ Dừa (vốn thuộc tầng lớp dưới) khi nhân vật này đến hỏi cô Út cho con bà; nhân vật bà mẹ: dịu dàng, yêu thương (khi nói với Sọ Dừa)…

       +Với em phụ trách việc đọc lời dẫn chuyện: giọng kể,cần rõ ràng, đều đặn, không nhầm lẫn với các lời đối thoại của các nhân vật; cần chú ý nhấn giọng ở những hoàn cảnh, thời điểm đặc biệt hay những câu - từ thể hiện thái độ của dân gian đối với nhân vật thuộc phe Thiện (thương cảm, tôn trọng), thuộc phe Ác( mỉa mai, châm biếm, phê phán) sao cho phù hợp.

    ·        Hướng dẫn đọc một văn bản giàu tính biểu cảm cho học sinh lớp 6:

    Ví dụ :Hướng dẫn đọc bài “Cây tre Việt nam” của Thép Mới (Ngữ Văn 6 - tập 2)

        + Đầu tiên, hãy cho học sinh xem vài hình ảnh về cây tre (trên màn hình) rồi hỏi về ấn tượng khi nhìn thấy loài cây này (đích đến của câu hỏi này là: thân quen, không có gì lạ lẫm).Từ ấn tượng ban đầu nói trên, giáo viên hướng học sinh đến giọng điệu khi đọc phải thể hiện như thế nào để người nghe thấy được tình cảm thân thương mà Thép Mới muốn gợi lên cho mọi người khi nghe bài này?( đích đến của câu hỏi này là: giọng  trìu mến, tha thiết, yêu mến, gắn bó  =>Đây cũng chính là thái độ - tình cảm mà Thếp Mới bộc lộ trong bài văn này mà khi đọc các em phải thể hiện  sao cho rõ ràng , phù hợp với tính chất biểu cảm của văn bản này).

        +Hướng dẫn học sinh phát hiện ra những từ ngữ, câu văn giàu hình ảnh và đậm chất gợi tả, gợi cảm về tâm lí – thái độ người viết trong một số đoạn văn để có ngữ điệu, nhịp-giọng  cũng như tốc độ đọc tương ứng, phù hợp sao cho nổi bật được ý nghĩa và sắc thái ý nghĩa của chúng lên cho người nghe thấy như mình đã thấy.

    *Cụ thể, tôi hướng dẫn cho học sinh đọc đoạn:

    ”Nước Việt Nam xanh muôn ngàn cây lá khác nhau. Cây nào cũng đẹp,/ cây nào cũng quý/ nhưng thân thuộc nhất  vẫn là tre nứa.Tre Đồng Nai,/ nứa Việt Bắc,/ tre ngút ngàn Điện Biên Phủ,/ lũy tre thân mật làng tôi…đâu đâu/ ta cũng có nứa tre làm bạn.”

    Hay  cần phải đọc đoạn: ”Bóng tre trùm lên âu yếm làng,/ bản,/ xóm,/ thôn. Dưới bóng tre của ngàn xưa,/ thấp thoáng mái chùa cổ kính. Dưới bóng tre xanh,/ đã từ bao đời,/ người dân cày Việt Nam dựng nhà,/ dựng cửa,/ vỡ ruộng,/ khai hoang. Tre ăn ở với người đời đời,/ kiếp kiếp” như thế nào mới đúng, mới tốt?

         Để đọc đoạn văn nói trên, tôi hướng cho học sinh đọc với giọng nhẹ nhàng có chút nhấn giọng vào các từ ngữ (được in nghiêng,  bôi đậm trong đoạn như trên); hướng cho các em ngắt nhịp ở các chỗ có vạch chéo; còn những chỗ được gạch chân: cần đọc với tốc độ chậm hơn…Tất cả những điều thuộc về cách đọc nói trên, học sinh có thể dễ dàng thấy, không mất nhiều thời gian với sự trợ giúp đắc lực của màn hình LCD (giáo viên phải chuẩn bị ở nhà và chiếu một số đoạn theo cách đã nói ở trên lên màn hình trước khi cho học sinh đọc bài). Nói tóm lại: cần làm cho học sinh thể hiện được đúng và rõ sắc thái tình cảm yêu mến, gắn bó giữa cây tre và con người Việt Nam khi đọc (và nghe đọc)  bài này để tạo cơ sở đi vào khâu tìm hiểu nội dung của bài văn sau đó.

         Nhưng cần lưu ý rằng: trong văn bản nói trên, không phải đoạn nào cũng đọc như nhau về tốc độ cũng như về sắc thái biểu cảm. Cũng với bài ”Cây tre Việt Nam”, đoạn văn sau đây lại cần đọc với tốc độ nhanh hơn và với giọng dứt khoát, mạnh mẽ hơn (với mục đích là để biểu hiện sự can trường, bất khuất của Tre và của con người Việt Nam trong chiến đấu)  bên cạnh việc vẫn giữ sắc thái mến thân, gắn bó đã nói ở trên:

    “ Buổi đầu,/ không một tấc sắt trong tay,/ tre là tất cả,/ tre là vũ khí. Muôn ngàn đời biết ơn chiếc gậy tầm vông đã dựng nên thành đồng Tổ quốc! Và sông Hồng bất khuất có cái chông tre.

    Gậy tre, /chông tre chống lại sắt thép quân thù. Tre xung phong vào xe tăng,/ đại bác. Tre giữ làng, /giữ nước,/giữ mái nhà tranh,/giữ đồng lúa chín. Tre hi sinh để bảo vệ con người./ Tre,/ anh hùng lao động! Tre,/ anh hùng chiến đấu!”

    ·            Ngữ điệu khi  đọc một tác phẩm văn học phải phù hợp với đặc điểm về thể loại và đặc điểm riêng về Nội dung và Hình thức của từng tác phẩm:

        Mỗi thể loại văn học lại có những đặc điểm riêng biệt. Chính nhờ sự khác biệt này mà chúng ta có thể nhận diện, phân biệt tác phẩm này thuộc về thể loại Tự sự; tác phẩm kia là Trữ tình; tác phẩm nọ thuộc thể Kịch…Xuất phát từđặc điểm này mà cách đọc áp dụng cho mỗi thể loại là khác nhau. Ấy là còn chưa kể đến việc trong cùng một thể loại nhưng tác phẩm này, hoặc ở đoạn này, người đọc lại phải đọc với giọng - nhịp điệu  khác với giọng điệu - nhịp khi đọc tác phẩm hay đoạn văn kia thì mới phù hợp vói những nội dung cần biểu hiện.

    Ví dụ: trong chương trình lớp 8 có một số tác phẩm Văn học trung đại thuộc các thể loại khác nhau cần có sự thể hiện khác nhau khi đọc cũng như khi tìm hiểu về Nội dung- nghệ thuật của tác phẩm. Cụ thể:

       + Đọc văn bản”Chiếu dời đô” cần thể hiện bằng một giọng điệu, cách ngắt câu dõng dạc, dứt khoát biểu hiện uy quyền tối cao của nhà vua nhưng cũng còn phải thể hiện cả thái độ, tình cảm lo lắng cho sự thịnh vượng lâu bền của xã tắc của Lí Công Uẩn khi đưa ra ý tưởng dời đô về Đại La nữa.

       + Khi đọc”Hịch tướng sĩ”, cần hướng dẫn cho học sinh nhận ra và cố gắng thể hiện tốt các sắc thái tình cảm mà Trần Quôc Tuấn muốn nói trong các phần của bài hịch.

        Cụ thể như sau: đoạn đầu bài hịch cần đọc với giọng điệu rõ ràng, dõng dạc rõ sắc thái cảm phục, tự hào khi đề cập đến các tấm gương anh hùng nghĩa sĩ vì chúa mà sẵn sàng xả thân (mục đích để cho các tướng sĩ thấy mà tự soi mình vào, mà tự cảm thấy thẹn với người xưa)

         Nhưng khi đọc đoạn nêu về tấm lòng căm giận của Trần Quốc Tuấn trước sự ngang ngược của quân giặc (mà mình lại chưa đến lúc có cơ hội để rứa mối hận) thì lại phải đọc với giọng điệu đầy sự uất hận, căm tức; thống thiết và chân thành.

       Còn khi đọc đoạn phê phán thói ăn chơi hưởng lạc quên mất cả mối nguy hại của tướng sĩ thì lại phái đọc với giọng điệu trách móc, phê phán nghiêm khắc  rõ ràng của vị chủ tướng đầy uy quyền nhưng cũng rất khoan dung với tướng sĩ.

      + Khi đọc bài ”Nhớ rừng” của Thế Lữ: tôi cho học sinh nhận xét về nét trớ trêu, nghiệt ngã về hoàn cảnh của con hổ trong bài thơ (Xưa được tự do; nay bị giam cầm, biến thành một thứ đồ chơi). Từ đó, hướng dẫn cho học sinh phác họa tâm trạng, mong muốn của Hổ khi ở trong hoàn cảnh kia  như thế nào? (Đích đến là: uất ức, căm giận, tức tối, tuyệt vọng, muốn thoát ra ngoài…=> gắn với thời điểm hiện tại khi đã bị giam cầm trong cũi sắt nơi vườn thú và giọng điệu: tha thiết thương nhớ, nuối tiếc => gắn với thời điểm còn được ở giữa bóng cả cây già nơi sơn lâm bí hiểm khi xưa). Có thể từ sự nhìn nhận về bố cục (căn cứ vào 2 không  gian trái ngược: giữa sơn lâm và trong cũi sắt nơi vườn thú) để xác định 2 nét tâm trạng cơ bản  tương phản nhau của nhân vật để xác định 2 giọng điệu đọc tương ứng là gì? (đích muốn hướng học sinh tới là: đọc đoạn bị giam cầm theo cách đã nói ở trên; đọc đoạn giữa – khi còn tự do giữa sơn lâm - với giọng điệu phấn khích, dõng dạc, đầy thương nhớ da diết và với nhịp điệu nhanh, dồn dập hơn để thể hiện dòng cảm  xúc dào dạt, mãnh liệt của nhân vật con hổ trong bài thơ).

    ·        Đọc diễn cảm tốt trong phân môn Văn sẽ còn giúp học sinh làm bài Tập làm văn tốt hơn( nhất là với học sinh lớp 9 khi làm bài nghị luận về tác phẩm Văn học).

         Ở chương trình lớp 9, trong phần Văn học Việt Nam hiện đại, các em được học khá nhiều Văn bản thơ( thuộc kiểu văn bản biểu cảm). Nhìn chung, đọc một văn bản thơ khó hơn một văn bản Tự sự vì lẽ riêng một bài thơ đã có thể có rất nhiều cách thể hiện nội dung khác nhau qua ngôn ngữ nói mà đọc chỉ là một cách thông thường, phổ biến và dễ thực hiện nhất (còn có nhiều cách khác đòi hỏi cao hơn khi thể hiện Nội dung một bài thơ như: ngâm thơ, nói thơ, lẩy thơ, hát thơ…). Nói dễ ở đây là dễ so với các hình thức thể hiện theo kiểu nghệ thuật loại văn bản thơ chứ hoàn toàn không phải theo nghĩa dễ dàng, ai cũng có thể thực hiện được. Trong giờ dạy và học Văn ở cấp THCS và THPT, học về một tác phẩm hay một trích đoạn tác phẩm thơ, các em học sinh phải có nhiệm vụ đáp ứng các yêu cầu hiểu biết nhận thức cao và nhiều hơn về bài học so với ở bậc Tiểu học. Cũng chính vì lẽ này mà việc đọc tác phẩm Thơ ở cấp II - III cũng cần phải được nâng cao lên về yêu cầu so với ở bậc Tiểu học (có khi chỉ cần đọc đúng câu - chữ, ngắt nghỉ đúng dấu câu, đọc đúng chính tả khi phát âm…). Hơn nữa, với các em học sinh lớp 9 đã trải qua  3 năm học cấp II, nếu yêu cầu các em thể hiện phần đọc chỉ như các em học sinh lớp 6 thì e là các em sẽ khó có thể làm tốt bài Văn nghị luận về tác phẩm (đoạn trích thơ hay đoạn trích truyện) trong phân môn Tập làm văn. Bởi vậy, đọc đúng, cho tốt một bài thơ (bài văn) sẽ còn có ý nghĩa giúp cho các em vận dụng tốt kiến thức phân môn phần Tập làm văn nữa khi nhìn nhận về một yếu tố thuộc về mặt Nghệ thuật của tác phẩm thơ (truyện) đó là yếu tố nhịp và giọng điệu trong một bài thơ; nội dung cảm xúc chứa đựng trong bài thơ  hay yếu tố tâm lí – tâm trạng – tính cách – ngôn ngữ nhân vật trong tác phẩm truyện vừa đọc.

    * Ví dụ: Hướng dẫn đọc bài thơ Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật (Ngữ văn 9 – tập1) như sau:

        + Lưu ý học sinh đặc điểm rất khác biệt giữa người lính thời chống Mĩ với thời chống Pháp trong đời sống thực những năm 1970: trình độ văn hóa – nhận thức cao hơn, trẻ trung hơn;  làm chủ được những loại vũ khí khí tài  hiện đại hơn hẳn => sự phản ánh về hình tượng người lính của lớp nhà thơ trẻ mới trưởng thành như Phạm Tiến Duật, Nguyễn Duy… sẽ khác, sẽ đậm dấu ấn của lớp thanh niên thế hệ Hồ Chí Minh: trẻ trung, lạc quan, sôi nổi, hào hùng …=> khi đọc bài thơ này, người đọc cũng phải thể hiện được sự thật cuộc sống này qua giọng đọc của mình.

        + Giọng điệu chung thơ của Phạm Tiến Duật mang âm hưởng hào hùng, giọng điệu luôn trẻ trung, sôi nổi => khi đọc bài thơ này cần có giọng điệu như trên.

        + Về nhịp trong bài thơ: phù hợp với tốc độ hành quân trên phương tiện xe cơ giới nên nhìn chung phải như thế nào? (nhanh, mạnh) => sẽ dẫn đến nhận thức: đây là dấu ấn hiện thực cuộc sống chiến đấu thời bấy giờ in vào tác phẩm; nhận thức về tác dụng của nhịp thơ, giọng thơ trong việc biểu hiện Nội dung cảm xúc trong bài thơ – một yếu tố Nghệ thuật rất quan trọng trong thể loại Thơ.

        +Cần biết phát hiện cho được có những từ ngữ, hình ảnh nào trong bài thơ cần nhấn giọng? Cần ngắt các câu thơ như thế nào, căn cứ vào đâu?( hướng dẫn: căn cứ ngắt nhịp là các thành phần câu; căn cứ vào nhịp ngắt phổ biến trong thể thơ 7 chữ: 4/3 hay 2/2/3 hay thơ 8 chữ: 4/4 – có thể là 2/2/4 – cũng có câu là 3/5; ngắt sao cho biểu hiện đúng và tốt ngữ nghĩa của câu(dòng) thơ).

        Hãy tìm hiểu về cách đọc cụ thể trong khổ thơ đầu tiên của bài thơ trên:

                   “Xe không kính/ không phải vì/ xe không có kính

     Bom giật/ bom rung/ kính vỡ đi rồi

     Ung dung/buồng lái/ ta ngồi

     Nhìn đất/nhìn trời/ nhìn thẳng

     Nhìn thấy/ gió vào/ xoa mắt đắng

     Nhìn thấy /con đường /chạy thẳng vào tim

     Thấy sao trời/ và đột ngột /cánh chịm

     Như sa/ như ùa/ vào buồng lái...“

         Những từ ngữ cần nhấn giọng là những từ được in đậm, gạch chân, những chỗ có vạch chéo thơ  là nhịp ngắt trong câu (dòng) thơ đó. Lí do: chúng là những điểm nhấn về nội dung và sắc thái ý nghĩa của từng câu  và của cả đoạn thơ trên. Cụ thể: câu đầu: nhấn vào để tạo ấn  tượng ngạc nhiên về sự lạ ở những chiếc xe ở 3 chữ  „không“; câu thứ 2:  nhấn mạnh 4 chữ gạch chân để nổi bật ý chiến tranh ác liệt; câu 3: tâm lí thái độ bình thản của người lính cần đọc chậm - rõ, sắc thái vui thích; câu 4 – 8: biểu hiện ấn tượng về tốc độ hành quân và cái nhìn khoáng đạt của người lính từ trong buồng lái nên cần đọc nhanh và dồn dập hơn.

         Khi làm được như trên, bạn đã chứng tỏ một điều: đọc văn bản văn chương trong những giờ học Văn ở các nhà trường phổ thông rõ ràng không phải là một việc làm dễ dàng mà phải được coi là một việc làm quan trọng và đầy khó khăn, cần có định hướng rõ ràng để Thầy và Trò tiến hành một cách tự giác chứ không thể làm kiểu bừa phứa, tự phát.

    ·        Đọc diễn cảm trong phân môn Văn còn có mối liên quan mật thiết, còn cần đến sự trợ giúp đắc lực của các nội dung thuộc phân môn Tiếng Việt:

         Tiếng Việt là một phân môn trong môn Ngữ Văn có nhiệm vụ cung cấp những tri thức lẫn các kĩ năng dùng từ, viết câu, dựng đoạn, liên kết,...; cách dùng các phép tu từ và cả những phương tiện biểu đạt ngoài ngôn ngữ trong Nói và Viết khi làm bài cũng như ngoài cuộc sống. Có những kiến thức thuộc phân môn Tiếng Việt có liên quan trực tiếp đến việc đọc diễn cảm trong giờ học phân môn Văn. Có thể kể ra đây như: Thán từ; Tình thái từ; Trạng ngữ (lớp 7); Kiến thức về phần câu các loại (lớp 6,7,8); Kiến thức về Hội thoại (lớp 8,9)... Vậy nên trong khi dạy học sinh về kĩ năng đọc văn bản Văn học cho học sinh, giáo viên cần liên hệ với cách đọc các từ loại hay kiểu câu này thế nào cho nổi bật được ý nghĩa – sắc thái ý nghĩa được biểu hiện qua các câu – từ đó. Còn phần Hội thoại: sẽ liên quan sẽ được vận dụng đến khi đọc các từ ngữ xưng hô (trong đoạn đối – độc thoại) ra sao cho rõ tính cách - tâm lí – sắc thái tình cảm của nhân vật trong văn bản Tự sự. Hay kiến thức về các thành phần phụ trong câu sẽ liên quan đến việc ngắt nhịp (nhất là trong một văn bản thơ) vì nó thường được tách ra khỏi thành phần chính bởi một dấu phẩy – tương ứng với một quãng ngắt nghỉ khi đọc văn bản.

    2)Tự nhìn nhận kết quả đạt được ban đầu:

        Học sinh lớp 6(nhất là các học sinh được giao đặc trách khâu đọc) ban đầu còn khá lúng túng, tỏ ra ngần ngại khi được giáo viên yêu cầu thể hiện một cách đọc mới với cách thức khác hẳn so với hồi các em học Tiểu học. Nhưng biểu hiện của hầu hết các học sinh khi được nghe giáo viên thể hiện cách đọc này đều rất vui thích, rất tập trung theo dõi việc đọc (nhất là khi các em nghe thầy cô (bạn bè) đọc các văn bản thuộc thể loại Truyện cười ở chưng trình Ngữ Văn lớp 6) Thành thực mà nói, ban đầu giáo viên sẽ hơi tốn thời gian – công sức cho việc hướng dẫn cho học sinh nhận diện chính xác tính cách h


    Nhắn tin cho tác giả
    Phạm Thành Duy @ 16:33 27/03/2011
    Số lượt xem: 838
    Số lượt thích: 0 người
     
    Gửi ý kiến